तुमची आर्थिक परिस्थिती खालावली आणि कर्जाचे हप्ते भरणे शक्य होत नाही, अशा वेळी loan settlement चा पर्याय समोर येतो. बँक किंवा finance company तुमच्याकडून मूळ रकमेपेक्षा कमी रक्कम घेऊन लोन account बंद करते.
त्या क्षणी हे खूप दिलासादायक वाटते, पण या एका निर्णयाचे परिणाम पुढची सात वर्षे भोगावे लागू शकतात. म्हणूनच loan closure आणि loan settlement यातील फरक प्रत्येकाने नीट समजून घेणे आवश्यक आहे.
loan closure म्हणजे काय?
जेव्हा तुम्ही बँकेचे संपूर्ण कर्ज, म्हणजे मुद्दल आणि व्याज मिळून एक-एक पैसा परत करता आणि कर्ज पूर्णपणे बंद करता, तेव्हा त्याला loan closure म्हणतात. हे मुदतीपूर्वी केले तरी चालते, मुदत संपल्यावर केले तरी चालते. कर्ज पूर्ण फिटल्यावर बँक तुम्हाला No Dues Certificate म्हणजेच NOC देते. हा कागद म्हणजे तुमच्या आर्थिक जबाबदारीचा पुरावा असतो.
loan closure केल्यावर तुमचा CIBIL score सुधारतो. बँकेच्या नजरेत तुम्ही एक विश्वासार्ह कर्जदार बनता. भविष्यात home loan, car loan किंवा business loan साठी अर्ज केला तर बँका तुम्हाला सहज कर्ज देण्यास तयार होतात. थोडक्यात, loan closure म्हणजे आर्थिक शिस्तीचे प्रमाणपत्र आहे.
loan settlement कधी होते?
जेव्हा कर्जदार गंभीर आर्थिक अडचणीत सापडतो, EMI भरणे अशक्य होते, बँकेच्या नोटिसा येतात, recovery agents चे फोन सुरू होतात आणि तरीही परिस्थिती सुधारत नाही, तेव्हा बँक स्वतः one-time settlement चा प्रस्ताव देते. बँकेला कायदेशीर प्रक्रियेत वेळ आणि पैसे दोन्ही खर्च होतात, म्हणून ती तडजोडीला तयार होते.
loan settlement कधी होते?
या प्रक्रियेत बँक काही व्याज किंवा दंड माफ करते आणि एका कमी रकमेवर खाते बंद करते. समजा तुमची एकूण थकबाकी 5 लाख रुपये आहे, तर बँक कदाचित 3 लाख रुपये घेऊन खाते बंद करायला तयार होते. उरलेले 2 लाख माफ होतात असे वाटते, पण खरे नुकसान इथून पुढे होते.
settlement चा CIBIL score वर होणारा परिणाम
loan settle केल्यावर बँक ती माहिती CIBIL सह इतर credit bureaus ना पाठवते. तिथे तुमच्या account चा status “closed” ऐवजी “settled” असा नोंदवला जातो. हा एक शब्दाचा फरक आहे, पण याचा अर्थ खूप मोठा आहे.
“settled” म्हणजे तुम्ही घेतलेले कर्ज पूर्ण फेडू शकला नाहीत आणि बँकेला तोटा सहन करून तुमच्याशी तडजोड करावी लागली.
हे “settled” status तुमच्या credit report वर पुढील 7 वर्षे तसेच राहते. या काळात तुम्ही कोणत्याही बँकेकडे home loan, vehicle loan किंवा credit card साठी अर्ज केला तर बँक तुमचा report पाहताच अर्ज नाकारण्याची दाट शक्यता असते.
काही बँका तर चर्चेलाही तयार होत नाहीत. इतकेच नाही, तर job interview मध्ये पण credit check होते अशा काही क्षेत्रांत हे नोंद दिसू शकते.
settlement ऐवजी काय पर्याय आहेत
settlement ला लगेच हो म्हणण्यापूर्वी बँकेशी थेट बोला. अनेक बँका loan restructuring चा पर्याय देतात. यात EMI कमी केली जाते किंवा कर्जाचा कालावधी वाढवला जातो. काही बँका तात्पुरता EMI moratorium म्हणजे काही महिन्यांसाठी हप्ते थांबवण्याची सुविधा देतात. या पर्यायांमुळे CIBIL score वर कोणताही डाग पडत नाही आणि कर्ज closure च्या मार्गाने बंद होऊ शकते.
एखाद्या financial advisor शी किंवा जाणकार व्यक्तीशी सल्लामसलत करा. घाईघाईने settlement स्वीकारणे म्हणजे उद्याच्या आर्थिक स्वातंत्र्यावर आज सही करणे आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
loan settlement केल्यावर CIBIL score किती कमी होतो?
settlement नंतर CIBIL score 100 ते 150 points पर्यंत कमी होऊ शकतो. आधीच score कमी असेल तर तो 500 च्याही खाली जाऊ शकतो, ज्यामुळे कोणतीही बँक कर्ज देण्यास नकार देते.
settled status credit report वरून कधी जातो?
settlement झाल्यापासून 7 वर्षांनी हा status credit report वरून काढला जातो. त्याआधी तो काढता येत नाही, मग तुम्ही बँकेला किती का विनंती करा.
settlement नंतर CIBIL score सुधारता येतो का?
हो, पण वेळ लागतो. नवीन कर्ज घेणे कठीण होते, त्यामुळे credit card किंवा secured loan च्या माध्यमातून हळूहळू score rebuild करावा लागतो. यासाठी 3 ते 5 वर्षांचा कालावधी लागू शकतो.
bank स्वतः settlement offer करते का?
हो. जेव्हा बँकेला वसुली अशक्य वाटते तेव्हा ती स्वतः one-time settlement चा प्रस्ताव देते. पण हे स्वीकारणे की नाकारणे हा निर्णय तुमचा आहे, आणि तो घेण्यापूर्वी वर सांगितलेले परिणाम नीट समजून घ्या.