CIBIL Score New Rules 2026: नवीन कर्जासाठी CIBIL ची अट नाही? RBI चे बँकांसाठी महत्त्वाचे निर्देश; जाणून घ्या नियम

CIBIL Score New Rules 2026 : बँकेतून वैयक्तिक कर्ज, गृहकर्ज किंवा इतर कोणतेही कर्ज घेण्याचा विचार करत आहात? मात्र, यापूर्वी कधीही कर्ज घेतलेले नसल्यामुळे तुमचा CIBIL स्कोअर तयार झालेला नाही का? तर तुमच्यासाठी एक महत्त्वाची माहिती आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) कर्ज घेणाऱ्या ग्राहकांच्या अर्जाबाबत महत्त्वाचे निर्देश दिले आहेत.

या निर्देशांनुसार, केवळ कर्जदाराची क्रेडिट हिस्ट्री उपलब्ध नाही म्हणून त्याचा कर्ज अर्ज नाकारू नये. तसेच, कर्ज मंजूर करण्यासाठी RBI ने कोणताही ठरावीक किमान CIBIL स्कोअर निश्चित केलेला नाही. केंद्र सरकारनेही संसदेतील उत्तरात ही बाब स्पष्ट केली आहे.

मात्र, याचा अर्थ आता CIBIL तपासणी बंद झाली आहे किंवा CIBIL स्कोअर कमी असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला कर्ज मिळणार आहे, असा होत नाही. या नियमाचा नेमका अर्थ काय आणि कर्जदारांना त्याचा कसा फायदा होऊ शकतो, हे समजून घेऊया.

RBI ने नेमके काय स्पष्ट केले?

बँका आणि इतर कर्ज देणाऱ्या वित्तीय संस्थांना कर्ज मंजूर करताना ग्राहकाची आर्थिक स्थिती आणि कर्ज परतफेड करण्याची क्षमता तपासावी लागते. यामध्ये क्रेडिट रिपोर्ट आणि CIBIL स्कोअरचा विचार केला जाऊ शकतो.

मात्र, ज्या व्यक्तीने यापूर्वी कधीही कर्ज घेतलेले नाही किंवा क्रेडिट कार्ड वापरलेले नाही, त्याची क्रेडिट हिस्ट्री तयार झालेली नसू शकते. अशा व्यक्तीचा अर्ज केवळ क्रेडिट हिस्ट्री नसल्याच्या कारणावरून नाकारू नये, असे RBI च्या निर्देशांमध्ये नमूद आहे.

यामुळे पहिल्यांदाच कर्जासाठी अर्ज करणाऱ्या तरुणांना, नव्या ग्राहकांना आणि औपचारिक कर्जव्यवस्थेचा यापूर्वी लाभ न घेतलेल्या व्यक्तींना अर्ज करण्याची संधी मिळू शकते.

नवीन कर्जासाठी CIBIL score किती असणे आवश्यक आहे?

अनेक ग्राहकांना कर्ज मिळवण्यासाठी CIBIL स्कोअर 750 किंवा त्यापेक्षा जास्त असणे बंधनकारक आहे, असे वाटते. प्रत्यक्षात, RBI ने सर्व प्रकारच्या कर्जांसाठी एकच किमान CIBIL स्कोअर निश्चित केलेला नाही.

बँका त्यांच्या मंजूर कर्ज धोरणानुसार ग्राहकाचे मूल्यांकन करतात. त्यामुळे एखाद्या बँकेला विशिष्ट कर्जासाठी ठरावीक क्रेडिट स्कोअरची अट ठेवता येऊ शकते; मात्र ती RBI ने सर्व कर्जांसाठी निश्चित केलेली सार्वत्रिक किमान अट नाही.कर्ज मंजूर करताना बँक खालील बाबी तपासू शकते:

• अर्जदाराचे मासिक उत्पन्न आणि नोकरी किंवा व्यवसायाची स्थिती.
• सध्याच्या कर्जांचे हप्ते आणि इतर आर्थिक जबाबदाऱ्या.
• उपलब्ध असल्यास पूर्वीच्या कर्जफेडीचा इतिहास.
• बँक खात्यातील व्यवहार आणि उत्पन्नाची कागदपत्रे.
• कर्जाची रक्कम आणि ती वेळेवर फेडण्याची क्षमता.

त्यामुळे CIBIL स्कोअर नसला तरी कर्जासाठी अर्ज करता येऊ शकतो. मात्र, कर्ज मंजुरीचा निर्णय संबंधित बँकेच्या धोरणावर आणि अर्जदाराच्या आर्थिक पात्रतेवर अवलंबून असेल.

CIBIL स्कोअर नसलेल्यांना कोणत्या प्रकारचे कर्ज मिळू शकते?

क्रेडिट हिस्ट्री नसलेल्या व्यक्तींना वैयक्तिक कर्ज (Personal Loan), वाहन कर्ज (Car Loan), गृहकर्ज (Home Loan) किंवा इतर कर्जांसाठी अर्ज करता येऊ शकतो. परंतु प्रत्येक प्रकारच्या कर्जासाठी पात्रता आणि कागदपत्रांच्या अटी वेगळ्या असतात.

उदाहरणार्थ, नियमित पगार मिळणाऱ्या व्यक्तीचे उत्पन्न स्थिर असल्यास बँक त्याच्या परतफेडीच्या क्षमतेचा विचार करू शकते. स्वयंरोजगार करणाऱ्या व्यक्तीच्या बाबतीत उत्पन्नाचा पुरावा, व्यवसायाचे व्यवहार आणि बँक स्टेटमेंट यांना महत्त्व असू शकते.

शेतकरी किंवा ग्रामीण भागातील ग्राहकांच्या बाबतीत कर्जाचा उद्देश, उत्पन्नाचे स्रोत आणि संबंधित कर्ज योजनेच्या अटीही महत्त्वाच्या ठरतात.

लक्षात ठेवा, CIBIL स्कोअर नसणे आणि आधीच्या कर्जाची परतफेड थकवलेली असणे या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. दोन्ही परिस्थितींचे मूल्यांकन बँक वेगवेगळ्या प्रकारे करू शकते.

CIBIL स्कोअर कमी असल्यास कर्ज मिळणार का?

CIBIL स्कोअर कमी असल्यासही अर्जदाराला कर्जासाठी अर्ज करता येतो. मात्र, मंजुरी मिळेलच असे नाही.

समजा, एखाद्या व्यक्तीचा पूर्वीचा EMI थकलेला आहे किंवा क्रेडिट कार्डचे बिल वेळेवर भरलेले नाही. अशा नोंदी क्रेडिट रिपोर्टमध्ये दिसू शकतात. बँक या माहितीचा विचार करून कर्जाची पात्रता ठरवू शकते.

त्याउलट, एखाद्या व्यक्तीने यापूर्वी कोणतेही कर्ज घेतलेले नसल्यामुळे त्याची क्रेडिट हिस्ट्री उपलब्ध नसेल, तर केवळ या कारणावरून त्याचा अर्ज नाकारू नये.

म्हणूनच, ‘CIBIL स्कोअर नसला तरी अर्ज करता येतो’ आणि ‘CIBIL स्कोअर कमी असला तरी कर्ज निश्चित मिळते’ या दोन गोष्टींमधील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

RBI सर्व बँकांना नवीन पत्र देणार का?

या विषयावर बातमी प्रसिद्ध करताना एक महत्त्वाची बाब लक्षात घेणे आवश्यक आहे. RBI ने पहिल्यांदा कर्ज घेणाऱ्या ग्राहकांचे अर्ज केवळ क्रेडिट हिस्ट्री नसल्यामुळे नाकारू नयेत, असे निर्देश आधीच दिले आहेत. केंद्र सरकारनेही 2025 मध्ये संसदेतील उत्तरांमध्ये याची पुष्टी केली आहे.

मात्र, सर्व बँकांना याच विषयावर नवीन पत्र देण्यात येणार असल्याचा स्वतंत्र अधिकृत आदेश उपलब्ध माहितीतून निश्चितपणे सिद्ध होत नाही. त्यामुळे नवीन पत्र जारी होणार असल्याचा दावा अधिकृत अधिसूचना किंवा RBI च्या निवेदनाद्वारे पुष्टी झाल्यानंतरच निश्चित बातमी म्हणून मांडणे योग्य ठरेल.

कर्जासाठी अर्ज करण्यापूर्वी या गोष्टी लक्षात ठेवा

CIBIL स्कोअर नसला तरी कर्जासाठी अर्ज करताना आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवा. बँकेनुसार आधार किंवा इतर ओळखपत्र, पॅन कार्ड, उत्पन्नाचा पुरावा, बँक स्टेटमेंट आणि रोजगार किंवा व्यवसायाशी संबंधित कागदपत्रे मागितली जाऊ शकतात.

तसेच, आपल्या उत्पन्नाच्या तुलनेत परवडणारी कर्जाची रक्कम निवडा. व्याजदर, प्रोसेसिंग फी, मासिक EMI आणि उशिरा परतफेड केल्यास लागणारे शुल्क यांची माहिती आधी घ्या.

कर्ज मंजूर होण्यापूर्वी कोणत्याही अनोळखी एजंटला पैसे देऊ नका. ‘CIBIL शिवाय 100 टक्के कर्ज मंजूर’ अशा जाहिरातींवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी संबंधित बँक किंवा वित्तीय संस्थेची अधिकृतता तपासा.

निष्कर्ष

नवीन कर्ज घेणाऱ्या ग्राहकांसाठी RBI च्या निर्देशांचा महत्त्वाचा संदेश असा आहे की, केवळ क्रेडिट हिस्ट्री उपलब्ध नाही म्हणून पहिल्यांदा कर्ज घेणाऱ्याचा अर्ज नाकारू नये. RBI ने सर्व कर्जांसाठी कोणताही एकसमान किमान CIBIL स्कोअर निश्चित केलेला नाही.

मात्र, बँकांना ग्राहकाची आर्थिक पात्रता तपासण्याचा अधिकार आहे. त्यामुळे कर्ज मिळवण्यासाठी CIBIL स्कोअर नसणे ही आपोआप अपात्रता ठरत नाही; पण कर्ज मंजूर होण्याची हमीही मिळत नाही.

अस्वीकरण: हा लेख सामान्य माहितीच्या उद्देशाने लिहिला आहे. कर्ज मंजुरीचे निकष संबंधित बँक किंवा वित्तीय संस्थेच्या धोरणानुसार बदलू शकतात. अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत अटी तपासा.