जमीन किंवा शेती खरेदी करण्याचा विचार करत आहात? मग व्यवहार करण्यापूर्वी काही महत्त्वाच्या गोष्टी तपासून घेणे आवश्यक आहे. जमिनीचा ७/१२ उतारा, मालकी हक्काची कागदपत्रे आणि फेरफार नोंदी यांची योग्य पडताळणी केली नाही, तर भविष्यात अडचणी निर्माण होऊ शकतात.
आता यासाठी प्रत्येक वेळी सरकारी कार्यालयात जाण्याची गरज नाही. महाराष्ट्र शासनाच्या महाभूलेख (Mahabhulekh) पोर्टलवरून घरबसल्या मोबाईलवर जमिनीचा ७/१२ उतारा पाहता येतो. या उताऱ्यातील माहितीच्या आधारे संबंधित जमिनीच्या महसुली नोंदींची प्राथमिक तपासणी करता येते.
विशेषतः जमीन खरेदीपूर्वी मालकाचे नाव, जमिनीचे क्षेत्रफळ आणि इतर हक्कांच्या नोंदी तपासणे महत्त्वाचे आहे. यासोबतच Land Record Verification आणि Property Legal Verification म्हणजेच जमीन अभिलेख व मालकी हक्काशी संबंधित कागदपत्रांची पडताळणी करणेही आवश्यक ठरते.
७/१२ उतारा म्हणजे काय? जमीन खरेदीपूर्वी तो का तपासावा?
७/१२ उतारा हा महाराष्ट्रातील शेतीच्या जमिनीशी संबंधित महत्त्वाचा महसुली अभिलेख आहे. या उताऱ्यामध्ये जमिनीचा गट क्रमांक किंवा सर्वे नंबर, क्षेत्रफळ, खातेदारांची नावे, पिकांच्या नोंदी आणि इतर हक्कांशी संबंधित माहिती उपलब्ध असू शकते.
समजा, तुम्ही एखादी शेती खरेदी करण्यासाठी विक्रेत्याशी बोलणी केली आहेत. अशा वेळी केवळ विक्रेत्याने दाखवलेल्या कागदपत्रांवर विश्वास ठेवण्याऐवजी सरकारी नोंदी तपासणे गरजेचे आहे.
७/१२ उतारा तपासताना पुढील गोष्टींकडे लक्ष द्या.
- मालकाचे नाव: महसुली नोंदीमध्ये कोणाची नावे आहेत, हे तपासा.
- जमिनीचे क्षेत्रफळ: कागदपत्रांमधील क्षेत्रफळाची माहिती पडताळा.
- गट क्रमांक: तुम्ही खरेदी करत असलेली जमीन नेमकी तीच आहे का, याची खात्री करा.
- इतर हक्क आणि बोजा: संबंधित रकान्यात कर्ज, तारण किंवा इतर हक्कांच्या नोंदी आहेत का, ते पाहा.
- फेरफार नोंदी: जमिनीच्या मालकी किंवा हक्कांमध्ये झालेले बदल तपासा.
लक्षात ठेवा, ७/१२ उताऱ्यावर एखाद्या व्यक्तीचे नाव दिसत असले तरी त्यावरून मालकी हक्काची संपूर्ण कायदेशीर खात्री होत नाही. त्यामुळे जमीन खरेदीपूर्वी मालकी हक्काची कागदपत्रे आणि इतर संबंधित नोंदींची स्वतंत्र पडताळणी करणे आवश्यक आहे.
मोबाईलवर ५ मिनिटांत ७/१२ उतारा कसा पाहायचा?
महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत महाभूलेख पोर्टलवरून जमिनीचा ७/१२ उतारा पाहण्यासाठी खालील प्रक्रिया वापरा.
- स्टेप १: महाभूलेख वेबसाइट उघडा – मोबाईलमधील Chrome किंवा इतर ब्राउझर उघडा आणि खालील अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या. वेबसाइट: https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
- स्टेप २: महसूल विभाग निवडा – वेबसाइटवर उपलब्ध असलेल्या पर्यायांमधून संबंधित महसूल विभाग निवडा. त्यानंतर पुढील सूचनांनुसार प्रक्रिया सुरू ठेवा.
- स्टेप ३: जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडा – तुमची जमीन ज्या जिल्ह्यात आहे, तो जिल्हा निवडा. त्यानंतर संबंधित तालुका आणि गावाचे नाव निवडा.
- स्टेप ४: गट क्रमांक किंवा नावाने शोधा – ७/१२ उतारा शोधण्यासाठी उपलब्ध पर्यायांपैकी योग्य पर्याय निवडा. तुमच्याकडे गट क्रमांक किंवा सर्वे नंबर असल्यास त्याचा वापर करा. अन्यथा, नावानुसार शोध घेण्याचा पर्याय उपलब्ध असल्यास त्याचा उपयोग करा.
- स्टेप ५: माहिती भरून उतारा पाहावे – बसाइटवर मागितलेली माहिती भरा. कॅप्चा किंवा इतर पडताळणीची प्रक्रिया असल्यास ती पूर्ण करा. त्यानंतर स्क्रीनवर उपलब्ध पर्यायाचा वापर करून संबंधित जमिनीचा उतारा पाहता येईल.
या प्रक्रियेमुळे जमिनीची प्राथमिक माहिती घरबसल्या मिळवणे सोपे होते. वेबसाइटवरील पर्याय बदलू शकतात, त्यामुळे स्क्रीनवरील सूचनांचे पालन करा.
८अ उतारा आणि फेरफार नोंदी का तपासाव्यात?
जमीन खरेदीपूर्वी केवळ ७/१२ उतारा पाहणे पुरेसे नाही. संबंधित ८अ उतारा आणि फेरफार नोंदीही तपासणे महत्त्वाचे आहे.
८अ उताऱ्याच्या मदतीने खातेदाराच्या खातेविषयक महसुली नोंदींची माहिती मिळू शकते. तर फेरफार नोंदींमधून जमिनीच्या हक्कांमध्ये किंवा महसुली नोंदींमध्ये झालेल्या बदलांची माहिती मिळवता येते.
या कागदपत्रांमध्ये काही विसंगती आढळल्यास संबंधित तलाठी किंवा महसूल कार्यालयाकडून स्पष्टीकरण घ्या. आवश्यक असल्यास मालमत्ता व्यवहारांचा अनुभव असलेल्या वकिलाकडून कागदपत्रांची तपासणी करून घ्या.
जमीन खरेदीपूर्वी Property Legal Verification कसे करावे?
जमीन खरेदी करताना मालकी हक्काची कायदेशीर पडताळणी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या प्रक्रियेला Property Legal Verification असेही म्हटले जाते. यामध्ये केवळ ७/१२ उतारा नव्हे, तर व्यवहाराशी संबंधित इतर कागदपत्रांचाही विचार केला जातो.
- विक्रेत्याकडे जमीन विकण्याचा कायदेशीर अधिकार आहे का, हे तपासा.
- उपलब्ध खरेदीखत आणि मालकी हक्काची कागदपत्रे तपासा.
- जमिनीच्या फेरफार नोंदी आणि संबंधित महसुली अभिलेखांची पडताळणी करा.
- जमिनीवर कर्ज, तारण, न्यायालयीन वाद किंवा इतर निर्बंध आहेत का, याची चौकशी करा.
- प्रत्यक्ष जमिनीची हद्द आणि कागदपत्रांमधील क्षेत्रफळ यांची खात्री करा.
जमिनीच्या प्रकारानुसार आणि व्यवहाराच्या स्वरूपानुसार आवश्यक कागदपत्रे वेगवेगळी असू शकतात. त्यामुळे व्यवहार पूर्ण करण्यापूर्वी कायदेशीर सल्ला घेणे योग्य ठरते.
डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त ७/१२ उतारा कुठे मिळेल?
सामान्य माहितीसाठी ऑनलाइन उतारा पाहता येतो. मात्र, बँकेचे कर्ज, शासकीय काम किंवा इतर अधिकृत कारणासाठी कोणत्या प्रकारचा उतारा आवश्यक आहे, हे संबंधित संस्थेकडून तपासून घ्या.
डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त ७/१२ आणि ८अ उताऱ्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या डिजिटल सातबारा पोर्टलला भेट देता येते.
अधिकृत वेबसाइट: https://digitalsatbara.mahabhumi.gov.in/
पोर्टलवरील सूचनांनुसार संबंधित जमीन निवडा आणि लागू शुल्क तपासून उतारा मिळवण्याची प्रक्रिया पूर्ण करा.