How to Check Old 7/12 in Maharashtra – तुम्हाला शेतजमीन असेल तर कधीतरी आजोबा, पणजोबा किंवा इतर पूर्वजांच्या नावावरील जमिनीची माहिती शोधण्याची गरज भासते. वारसा नोंद करायची असो, जमीन खरेदी-विक्री करायची असो, बँकेकडून कर्ज घ्यायचं असो किंवा न्यायालयात मालकी हक्काचा पुरावा सादर करायचा असो, अशा प्रत्येक वेळी जुना 7/12 (सातबारा) आणि फेरफार नोंदी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरतात.
पूर्वी ही माहिती मिळवण्यासाठी महसूल कार्यालयाच्या अनेक फेऱ्या माराव्या लागत होत्या. मात्र आता महाराष्ट्र शासनाने अनेक सेवा ऑनलाइन उपलब्ध करून दिल्यामुळे काही प्रकारचे जमीन अभिलेख घरबसल्या मोबाईल किंवा संगणकावरून पाहणे शक्य झाले आहे.
7/12 उतारा म्हणजे काय?
7/12 उतारा हा शेतजमिनीशी संबंधित महत्त्वाचा महसूल दस्तऐवज आहे. या उताऱ्यामध्ये जमिनीच्या मालकाचे नाव, गट क्रमांक किंवा सर्व्हे क्रमांक, एकूण क्षेत्रफळ, जमिनीचा प्रकार, लागवडीखालील पिकांची माहिती तसेच इतर आवश्यक महसूल नोंदी नमूद केलेल्या असतात.
जर तुम्ही जुना 7/12 पाहिला, तर त्या जमिनीची पूर्वीची मालकी कोणाकडे होती, त्यानंतर कोणते बदल झाले आणि मालकीचा इतिहास काय आहे, याचा मागोवा घेता येतो.
जुने जमीन रेकॉर्ड कधी लागतात?
जमिनीशी संबंधित अनेक कामांमध्ये old land record आवश्यक ठरतात. उदाहरणार्थ –
- वारसा नोंद करण्यासाठी
- जमीन खरेदी किंवा विक्रीपूर्वी पडताळणी करण्यासाठी
- मालकी हक्क सिद्ध करण्यासाठी
- कुटुंबातील जमीन वाटणीसाठी
- न्यायालयीन प्रकरणांमध्ये पुरावा म्हणून
- बँकेकडून Agriculture Loan किंवा Loan Against Property घेताना
अनेक बँका कर्ज मंजूर करण्यापूर्वी जमिनीचा संपूर्ण मालकी इतिहास तपासतात. त्यामुळे जुना 7/12 आणि फेरफार नोंदी उपलब्ध असल्यास प्रक्रिया अधिक सुलभ होते.
ऑनलाइन जुना 7/12 कसा पाहायचा?
जर संबंधित रेकॉर्ड ऑनलाइन उपलब्ध असेल, तर पुढीलप्रमाणे माहिती पाहता येते.
- महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत महाभूलेख पोर्टलला भेट द्या.
- आवश्यक असल्यास लॉगिन करा.
- जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडा.
- गट क्रमांक, सर्व्हे क्रमांक किंवा खातेदाराचे नाव टाका.
- उपलब्ध असल्यास संबंधित 7/12 किंवा इतर जमीन रेकॉर्ड स्क्रीनवर दिसतील.
- आवश्यक असल्यास प्रत डाउनलोड किंवा प्रिंट करू शकता.
- ही प्रक्रिया मोबाईलवरूनही करता येते.
फेरफार नोंदी म्हणजे काय?
जमिनीच्या मालकीमध्ये जेव्हा बदल होतो, तेव्हा त्याची नोंद फेरफारमध्ये केली जाते. यामध्ये पुढील बाबींचा समावेश असू शकतो.
- वारसा हक्क
- खरेदी-विक्री
- भेटपत्र
- कुटुंबातील वाटणी
- न्यायालयाचा आदेश
- इतर महसूल बदल
फेरफार नोंदी पाहिल्यास जमीन कोणाकडून कोणाकडे आणि कोणत्या कारणामुळे हस्तांतरित झाली, याची माहिती मिळते.
Online Land Record सापडत नसेल तर काय करावे?
सर्वच जुने जमीन अभिलेख ऑनलाइन उपलब्ध असतील असे नाही. विशेषतः अनेक वर्षांपूर्वीच्या नोंदी डिजिटल स्वरूपात नसू शकतात. अशा वेळी खालील कार्यालयांमध्ये अर्ज करून प्रमाणित प्रत मिळवता येते.
- तलाठी कार्यालय
- मंडळ अधिकारी कार्यालय
- तहसील कार्यालय
- जिल्हा अभिलेख विभाग
या कार्यालयातून मिळणारी प्रमाणित प्रत न्यायालयीन तसेच बँकिंग कामांसाठी ग्राह्य धरली जाते.
गट क्रमांक माहिती नसेल तर?
अनेकदा आजोबा किंवा पणजोबांच्या नावावरील जमिनीचा गट क्रमांक माहिती नसतो. अशा वेळी पुढील माहिती उपयोगी पडते.
- जमिनीच्या मालकाचे पूर्ण नाव
- गावाचे नाव
- जमिनीचे अंदाजे स्थान
- जुने खरेदीखत
- वारसा दाखले
- उपलब्ध जुनी कागदपत्रे
या माहितीच्या आधारे महसूल अधिकारी संबंधित नोंदी शोधण्यास मदत करू शकतात.
कोणती कागदपत्रे आवश्यक असतात?
कामाच्या स्वरूपानुसार पुढील कागदपत्रांची आवश्यकता लागू शकते.
- आधार कार्ड
- ओळखपत्र
- वारस असल्याचा पुरावा (लागू असल्यास)
- अर्ज
- उपलब्ध जुनी कागदपत्रे
महत्त्वाच्या सूचना
ऑनलाइन उपलब्ध माहिती प्राथमिक संदर्भासाठी उपयुक्त असली, तरी न्यायालयीन प्रकरणे किंवा महत्त्वाच्या व्यवहारांसाठी महसूल विभागाकडून प्रमाणित प्रत घेणे अधिक सुरक्षित मानले जाते. जमिनीचा व्यवहार करण्यापूर्वी सर्व नोंदींची पडताळणी करूनच अंतिम निर्णय घ्यावा.
अधिकृत संकेतस्थळे
- महाभूलेख (7/12, 8अ आणि इतर जमीन अभिलेख) https://bhulekh.mahabhumi.gov.in
- डिजिटल स्वाक्षरीत 7/12, 8अ आणि फेरफार https://digitalsatbara.mahabhumi.gov.in
- आपले अभिलेख (जिथे सुविधा उपलब्ध आहे तेथे) https://aapleabhilekh.mahabhumi.gov.in
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
- जुना 7/12 मोबाईलवरून पाहता येतो का?
- होय. संबंधित नोंदी ऑनलाइन उपलब्ध असल्यास त्या मोबाईलवरून पाहता आणि डाउनलोड करता येतात.
- 7/12 आणि फेरफार यात काय फरक आहे?
- 7/12 मध्ये सध्याची जमीन आणि मालकीची माहिती असते, तर फेरफारमध्ये मालकीत कालांतराने झालेले सर्व बदल नोंदवलेले असतात.
- ऑनलाइन जुने रेकॉर्ड दिसत नसतील तर काय करावे?
- तलाठी कार्यालय, तहसील कार्यालय किंवा जिल्हा अभिलेख विभागात अर्ज करून प्रमाणित प्रत मिळवता येते.
- बँकेकडून कर्ज घेताना जुना 7/12 लागतो का?
- अनेक प्रकरणांमध्ये बँक मालकी हक्काचा इतिहास तपासण्यासाठी जुना 7/12 आणि फेरफार नोंदी मागवू शकते.
- गट क्रमांक नसताना जमीन शोधता येते का?
- होय. मालकाचे नाव, गाव, जुनी कागदपत्रे आणि उपलब्ध माहितीच्या आधारे महसूल कार्यालय मदत करू शकते
निष्कर्ष
वडिलोपार्जित जमिनीचा जुना 7/12, फेरफार आणि इतर जमीन अभिलेख शोधणे आता पूर्वीपेक्षा खूप सोपे झाले आहे. अनेक नोंदी ऑनलाइन उपलब्ध असल्या तरी काही जुने अभिलेख अजूनही संबंधित महसूल कार्यालयातूनच मिळतात. त्यामुळे ऑनलाइन माहिती मिळाली नाही म्हणून काळजी करण्याची गरज नाही. योग्य कागदपत्रे, अचूक माहिती आणि योग्य कार्यालयाशी संपर्क ठेवल्यास तुमच्या पूर्वजांच्या नावावरील जमिनीचा इतिहास सहज शोधता येऊ शकतो.