EMI bounce CIBIL score – महिन्याच्या ठराविक तारखेला बँकेतून एक मेसेज येतो आणि छातीत धस्स होतं. “Your EMI payment has failed.” पगार वेळेवर जमा न होणं असो, खात्यात चार आकडे कमी पडणं असो किंवा बँकेच्या सिस्टीममधला किरकोळ तांत्रिक घोळ. कारण काहीही असो, हा एक मेसेज अनेकांची झोप उडवतो.
कारण प्रश्न फक्त लेट पेमेंट चार्ज किंवा penalty चा नसतो, तर वर्षानुवर्षे जपलेल्या credit score चा असतो, जो एका क्षणात कोसळू शकतो आणि पुढे loan eligibility, credit card approval आणि अगदी home loan interest rate वरही परिणाम करू शकतो.
पण इथेच एक दिलासादायक बाब समोर येते. Reserve Bank of India ने ठरवून दिलेल्या नियमांनुसार, ही घसरण रोखण्यासाठी कर्जदाराच्या हातात काही मौल्यवान दिवस असतात. फक्त ती संधी ओळखून वेळेत कृती करण्याची गरज असते.
EMI Bounce म्हणजे नेमकं काय
बँक किंवा NBFC दर महिन्याला ठरलेल्या तारखेला तुमच्या बँक खात्यातून auto-debit किंवा NACH mandate द्वारे EMI कापून घेते. मात्र काही कारणांमुळे, जसे की खात्यात पुरेसे पैसे नसणे, NACH किंवा ECS mandate कालबाह्य झालेला असणे, चुकीच्या पद्धतीने लिंक झालेला असणे, किंवा बँकेच्या सर्व्हरमध्येच तांत्रिक अडचण येणे, हा व्यवहार फसतो. यालाच EMI bounce किंवा payment default म्हणतात.
गंमत म्हणजे, अनेकदा कर्जदाराची चूक नसतानाही, केवळ पगार एक-दोन दिवस उशिरा जमा झाल्यामुळे किंवा बँकेच्या पोर्टलमधील बिघाडामुळे ही परिस्थिती उद्भवते. त्यामुळे घाबरून न जाता आधी नेमकं कारण शोधणं गरजेचं असतं.
EMI Bounce होण्याची मुख्य कारणे
बँक खात्यात EMI च्या तारखेला पुरेशी शिल्लक नसणे हे सर्वात सामान्य कारण आहे. याशिवाय NACH mandate ची मुदत संपणे, बँक खाते बदलल्यानंतर mandate अपडेट न करणे, joint account मध्ये signatory च्या परवानगीचा घोळ, किंवा bank server डाउन असणे यामुळेही EMI bounce होऊ शकतो. काही वेळा एकाच दिवशी अनेक auto-debit instructions रांगेत असल्याने प्राधान्यक्रमानुसार एखादा EMI वगळला जातो.
खिशाला बसणारा फटका किती मोठा
EMI bounce झाल्यावर बँका आणि NBFC थेट bounce charges किंवा penal interest आकारतात. personal loan साठी हा दंड साधारणपणे 300 ते 1,200 रुपयांपर्यंत असू शकतो, तर काही private lender किंवा NBFC थकीत रकमेच्या प्रमाणात late payment fee आकारतात, जे यापेक्षाही जास्त असू शकते.
home loan किंवा car loan सारख्या secured loans मध्ये हा दंड वेगळ्या पद्धतीने मोजला जातो. हा आकडा प्रत्येक bank, NBFC आणि loan type नुसार बदलतो, त्यामुळे loan agreement मधील terms and conditions नीट वाचणे गरजेचे ठरते.
किती दिवसांची सवलत मिळते
येथेच RBI चा नियम कामी येतो. Reserve Bank of India ने 2023 मध्ये penal charges बाबत जारी केलेल्या guidelines नुसार, बँका आणि सर्व lenders ना EMI चुकल्यास ही माहिती थेट credit bureau कडे न पाठवता, कर्जदाराला सुधारणा करण्यासाठी साधारण 7 दिवसांचा grace period द्यावा लागतो. याचा अर्थ, जर तुम्ही या कालावधीत थकीत रक्कम भरली, तर तुमचा CIBIL score सुरक्षित राहू शकतो.
मात्र इथे एक महत्त्वाची अट आहे. ही सवलत फक्त पहिल्यांदा चूक झाल्यास मिळते. जर तुम्ही वारंवार EMI defaults करत असाल, तर मात्र बँक कठोर पावले उचलू शकते.
वारंवार चूक केल्यास काय होतं
एकदाची सवलत संपल्यानंतर परिस्थिती झपाट्याने बिघडू शकते. थकीत रकमेवर interest आणि penalty वाढत जातो. बँकेकडून सतत फोन कॉल्स आणि reminders सुरू होतात. खाते high-risk म्हणून वर्गीकृत केले जाते आणि प्रकरण recovery agency कडे सोपवले जाते.
मोठ्या कर्जांच्या बाबतीत, Negotiable Instruments Act अंतर्गत legal action किंवा Debt Recovery Tribunal मार्फत वसुली सुरू होऊ शकते. सलग तीन किंवा त्याहून अधिक EMI चुकल्यास loan account NPA म्हणजेच Non-Performing Asset म्हणून वर्गीकृत होण्याची शक्यता असते, जे credit history साठी सर्वात हानिकारक ठरते.
RBI ने हेही स्पष्ट केले आहे की penal charges वाजवी असावेत, loan agreement मध्ये पारदर्शकपणे नमूद केलेले असावेत आणि केवळ बँकेसाठी revenue source म्हणून वापरले जाऊ नयेत.
Credit Score वर नेमका किती परिणाम
जर EMI bounce ची नोंद CIBIL सारख्या credit bureau कडे गेली, तर score मध्ये 30 ते 100 points पर्यंत घट होऊ शकते. हा फटका किती मोठा असेल हे तुमचा आधीचा credit history, repayment behaviour आणि bank reporting पद्धतीवर अवलंबून असते.
याचे मुख्य कारण म्हणजे बहुतांश credit scoring models मध्ये payment history ला सुमारे 35% weightage दिले जाते. त्यामुळे एकच bounced installment तुमच्या credit report वर वर्षानुवर्षे नोंदलेला राहू शकतो आणि भविष्यात personal loan, home loan किंवा credit card मिळवताना अडचण निर्माण करू शकतो. कमी झालेल्या score मुळे नवीन loan वर जास्त interest rate आकारला जाण्याचीही शक्यता वाढते.
CIBIL Score खराब होण्यापासून कसा वाचवाल
- EMI तारखेच्या 2-3 दिवस आधी बँक खात्यात पुरेशी रक्कम आहे का ते तपासा.
- Auto-debit mandate वेळोवेळी renew करा, विशेषतः जर तो जुना असेल.
- जर पगार उशिरा येणार असेल, तर बँकेशी आधीच संपर्क साधून EMI date बदलण्याची विनंती करा.
- एखादा हप्ता bounce झालाच, तर 7 दिवसांच्या grace period मध्ये तो त्वरित भरा आणि bank कडून written confirmation घ्या.
- दर 3-4 महिन्यांनी आपला CIBIL report मोफत तपासा, जेणेकरून चुकीची नोंद वेळीच लक्षात येईल.
- शक्य असल्यास एका महिन्याचा buffer fund वेगळा ठेवा, जो अचानक EMI bounce टाळण्यास मदत करतो.
CIBIL Score आधीच खराब असल्यास काय करावे
जर आधीच एखादा EMI bounce होऊन score खराब झाला असेल, तर घाबरून जाण्याची गरज नाही. पुढील काही महिने सर्व EMI आणि credit card bills वेळेवर भरणे हा सर्वात प्रभावी उपाय आहे.
शक्य असल्यास credit utilization ratio 30% च्या खाली ठेवा. जुने आणि बंद झालेले loan accounts जर अजूनही credit report वर चुकीच्या पद्धतीने दाखवत असतील, तर CIBIL कडे dispute दाखल करून ती दुरुस्त करून घ्यावी.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
अस्वीकरण: हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे. वैयक्तिक आर्थिक निर्णय घेण्यापूर्वी आपल्या बँकेशी किंवा प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराशी संपर्क साधावा.