रस्ते वाहतूक नियमांचे उल्लंघन केल्यामुळे अनेक वाहनचालकांवर ई-चालान (Traffic e-Challan) कापले जाते. अनेक वेळा हे चालान वेळेवर भरले जात नाहीत आणि ते दीर्घकाळ पेंडिंग राहतात. अशा परिस्थितीत वाहनधारकांसाठी मोठी दिलासादायक बातमी आहे. दरवर्षी 4 लोक अदालत आयोजित करण्यात येतात. 2026 मधील पहिली लोक अदालत 14 मार्च रोजी आयोजित केली जाणार असून या दिवशी अनेक जुने किंवा प्रलंबित ट्रॅफिक चालान कमी करण्याची किंवा काही प्रकरणांमध्ये माफ करून घेण्याची (Traffic Challan Settlement) संधी उपलब्ध होणार आहे.
जर तुमच्यावर ट्रॅफिक चालान बाकी असेल तर लोक अदालत ही ते निकाली काढण्याची एक सोपी आणि जलद पद्धत मानली जाते. त्यामुळे अनेक वाहनधारक या संधीचा फायदा घेऊन आपले पेंडिंग चालान कमी करून घेतात.
लोक अदालत म्हणजे काय?
लोक अदालत ही न्यायव्यवस्थेतील एक विशेष प्रणाली आहे जी प्रलंबित प्रकरणे जलद आणि सोप्या पद्धतीने सोडवण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. ही व्यवस्था Legal Services Authorities Act 1987 अंतर्गत चालवली जाते.
लोक अदालतमध्ये दोन्ही पक्षांच्या सहमतीने प्रकरण निकाली काढले जाते आणि येथे दिलेला निर्णय हा सामान्य न्यायालयाच्या निर्णयाइतकाच वैध मानला जातो. विशेषतः ट्रॅफिक चालान, लहान दंड किंवा किरकोळ प्रकरणे निकाली काढण्यासाठी ही प्रक्रिया खूप उपयुक्त ठरते. यामध्ये लांब न्यायालयीन प्रक्रिया किंवा जास्त खर्च करावा लागत नाही.
लोक अदालतमध्ये कोणते ट्रॅफिक प्रकरणे निकाली काढली जातात?
लोक अदालतमध्ये मुख्यतः लहान स्वरूपाच्या ट्रॅफिक नियमभंगाशी संबंधित प्रकरणांची सुनावणी केली जाते. यामध्ये खालील प्रकारचे चालान समाविष्ट असू शकतात.
- हेल्मेट न घालता दुचाकी चालवणे
- सीट बेल्ट न लावणे
- सिग्नल तोडणे किंवा रेड लाईट पार करणे
- चुकीच्या ठिकाणी वाहन पार्क करणे
- वेगमर्यादेपेक्षा जास्त वेगाने वाहन चालवणे
- PUC सर्टिफिकेट नसणे
- ड्रायव्हिंग लायसन्स सोबत नसणे
- चुकीच्या लेनमध्ये वाहन चालवणे
अशा प्रकारच्या लहान ट्रॅफिक नियमभंगाच्या प्रकरणांमध्ये लोक अदालतच्या माध्यमातून दंड कमी होऊ शकतो किंवा प्रकरण तात्काळ निकाली निघू शकते.
कोणती प्रकरणे लोक अदालतमध्ये घेतली जात नाहीत?
लोक अदालतमध्ये फक्त तडजोड होऊ शकणारी प्रकरणेच स्वीकारली जातात. काही गंभीर ट्रॅफिक गुन्ह्यांची सुनावणी येथे होत नाही.
- नशेत वाहन चालवणे
- हिट अँड रन प्रकरण
- बेफिकीर वाहन चालवून मृत्यू घडवणे
- अल्पवयीन व्यक्तीकडून वाहन चालवणे
- गुन्हेगारी कृत्यात वापरलेले वाहन
- इतर न्यायालयात आधीपासून सुरू असलेले प्रकरण
अशा गंभीर स्वरूपाच्या प्रकरणांचा निपटारा लोक अदालतमध्ये करता येत नाही.
ऑनलाइन नोंदणी कशी करावी?
ट्रॅफिक चालान लोक अदालतमध्ये निकाली काढण्यासाठी ऑनलाइन नोंदणी करणे आवश्यक आहे. यासाठी संबंधित राज्याच्या ट्रॅफिक पोलिसांच्या अधिकृत वेबसाइटवर जावे लागते.
तेथे “Lok Adalat Traffic Challan Settlement” किंवा तत्सम पर्याय निवडून अर्ज फॉर्म भरावा लागतो. अर्ज भरताना वाहनाची माहिती आणि चालान तपशील द्यावा लागतो तसेच आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात.
अर्ज पूर्ण झाल्यानंतर अर्जदाराला टोकन नंबर ई-मेल किंवा मोबाईलवर पाठवला जातो. हा टोकन नंबर लोक अदालतच्या दिवशी सुनावणीसाठी आवश्यक असतो.
लोक अदालतसाठी आवश्यक कागदपत्रे
लोक अदालतला जाताना काही महत्त्वाची कागदपत्रे सोबत ठेवणे आवश्यक असते.
- ट्रॅफिक चालानची प्रत
- वाहनाचे Registration Certificate (RC)
- ड्रायव्हिंग लायसन्स
- ओळखपत्र (आधार कार्ड, पॅन कार्ड किंवा मतदार ओळखपत्र)
- अदालताकडून मिळालेले नोटीस किंवा समन्स (असल्यास)
- पूर्वी भरलेला चालान दंडाची पावती (असल्यास)
ही कागदपत्रे सोबत असल्यास प्रकरणाची प्रक्रिया अधिक सोपी आणि जलद होते.
ट्रॅफिक चालान कमी करण्याची चांगली संधी
ज्यांच्यावर जुने ट्रॅफिक ई-चालान प्रलंबित आहेत त्यांनी लोक अदालतची ही संधी नक्कीच वापरावी. लोक अदालतच्या माध्यमातून कमी वेळेत आणि कमी खर्चात अनेक प्रकरणे सोडवली जातात. त्यामुळे वाहनधारकांना मोठा दिलासा मिळू शकतो.