Gram Panchayat Budget आणि Fund Allocation: तुमच्या गावचा विकास निधी आणि Payment Status ऑनलाईन असे तपासा

सरकारच्या च्या नवीन नियमांनुसार, आता प्रत्येक नागरिकाला Gram Panchayat Budget आणि Fund Allocation ची माहिती eGramSwaraj पोर्टलवर पाहता येते.

तुमच्या गावाचा विकास किती झाला? ग्रामपंचायतीला किती निधी मिळाला आणि तो कुठे खर्च झाला? हे जाणून घेणे आता प्रत्येक नागरिकाचा अधिकार आहे. केंद्र सरकारच्या 15th Finance Commission (15वा वित्त आयोग) अंतर्गत प्रत्येक ग्रामपंचायतीला कोट्यवधींचा Fund मिळतो. पण अनेकदा ग्रामस्थांना याची माहिती नसते.

या लेखात आपण पाहणार आहोत की, Gram Panchayat Fund कसा तपासायचा आणि e-GramSwaraj portal चा वापर करून भ्रष्टाचाराला लगाम कसा घालायचा.

‘Gram Panchayat Payment Status कशी तपासायची?’

केंद्र सरकारकडून मिळणाऱ्या 15 वा वित्त आयोग Fund मुख्यत्वे दोन भागात विभागलेला असतो:

1. टाईड फंड (Tied Fund – 50%)

या निधीचा वापर Fund Allocation विशिष्ट कामांसाठीच करणे बंधनकारक आहे. यामध्ये प्रामुख्याने:

• स्वच्छ भारत मिशन अंतर्गत स्वच्छता राखणे.
• पिण्याच्या पाण्याची सोय आणि जलजीवन मिशनची कामे.
• हागणदारी मुक्त गाव (ODF) राखण्यासाठी खर्च

2. अनटाईड फंड (Untied Fund – 50%)

हा Fund ग्रामपंचायत त्यांच्या स्थानिक गरजेनुसार खर्च करू शकते. जसे की:

• गावातील अंतर्गत रस्ते आणि गटारी बांधणे.
• पथदिवे (Street Lights) लावणे.
• अंगणवाडी किंवा स्मशानभूमीची दुरुस्ती.

e-GramSwaraj App द्वारे ऑनलाइन हिशोब कसा पाहायचा

पारदर्शकता वाढवण्यासाठी सरकारने e-GramSwaraj हे पोर्टल आणि मोबाईल ॲप सुरू केले आहे. याद्वारे तुम्ही घरबसल्या तुमच्या गावचा Financial Progress Report पाहू शकता.

माहिती तपासण्याची सोपी पद्धत:

1. ॲप डाऊनलोड करा: गुगल प्ले स्टोअरवरून e-GramSwaraj App डाऊनलोड करा.
2. निवड करा: तुमचे राज्य (Maharashtra), जिल्हा परिषद, पंचायत समिती आणि तुमची ग्रामपंचायत निवडा.
3. वर्ष निवडा: तुम्हाला ज्या आर्थिक वर्षाचा (Financial Year) डेटा पाहायचा आहे, त्यावर क्लिक करा.
4. Approved Activities: येथे तुम्हाला त्या वर्षी मंजूर झालेली सर्व कामे आणि त्यांच्यासाठी राखीव असलेला Fund दिसेल.
5. Financial Progress: हा सर्वात महत्त्वाचा विभाग आहे. येथे प्रत्यक्षात किती पैसे खर्च झाले आणि कोणाच्या नावावर (Vendor Payment) चेक निघाला, याची सर्व माहिती मिळते.
   जागरूक नागरिक: तुमचे अधिकार आणि तक्रार प्रक्रिया

ग्रामपंचायतीमध्ये होणारी सर्व कामे ही Gram Sabha (ग्रामसभा) मध्ये मंजूर होणे आवश्यक असते. सरपंच किंवा ग्रामसेवक स्वतःच्या अधिकारात हा निधी खर्च करू शकत नाहीत.

• प्रश्न विचारा: जर ॲपवर काम पूर्ण दिसत असेल पण प्रत्यक्षात गावात काम झाले नसेल, तर ग्रामसभेत जाब विचारा.
• RTI चा वापर: अधिक माहितीसाठी तुम्ही माहिती अधिकारात (Right to Information) बिलांच्या प्रती आणि कामाचे मोजमाप पुस्तक (Measurement Book) मागू शकता.
• तक्रार कुठे करावी: भ्रष्टाचार किंवा निधीचा गैरवापर आढळल्यास, तुम्ही लेखी तक्रार BDO (गट विकास अधिकारी) किंवा थेट जिल्हाधिकारी (Collector) यांच्याकडे करू शकता.

निष्कर्ष

गावाचा विकास हा केवळ सरकारी यंत्रणेवर अवलंबून नसून तो नागरिकांच्या जागरूकतेवर अवलंबून असतो. Digital India मुळे आता सर्व माहिती सार्वजनिक झाली आहे. आजच e-GramSwaraj तपासा आणि आपल्या गावाच्या विकासात सहभागी व्हा.