शेतजमिनीच्या 7/12 उताऱ्यात (Satbara Utara) बदल करण्यापूर्वी आवश्यक असलेल्या फेरफार नोंदीसाठी शेतकऱ्यांना आता तलाठी कार्यालयात वारंवार जाण्याची गरज भासणार नाही. E-Hakk System च्या माध्यमातून फेरफार नोंदीसाठी ऑनलाइन अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध करण्यात आली आहे.यामुळे जमीन मालकी, वारस नोंद आणि सातबारा उताऱ्यातील दुरुस्तीशी संबंधित अनेक कामे शेतकरी घरबसल्या ऑनलाइन पद्धतीने करू शकतील.
ई-हक्क प्रणालीमुळे फेरफार अर्ज ऑनलाइन
महसूल विभागाच्या E-Hakk Portal अंतर्गत शेतकऱ्यांना फेरफार नोंदीसाठी ऑनलाइन अर्ज करण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. जमाबंदी आयुक्तालयाच्या पुढाकारातून ही व्यवस्था विकसित करण्यात आली आहे.
या सुविधेमुळे शेतकरी काही महत्त्वाच्या फेरफार नोंदींसाठी स्वतः ऑनलाइन अर्ज करू शकतात. त्यामुळे पारंपरिक पद्धतीने तलाठी कार्यालयात जाऊन अर्ज करण्याचा त्रास कमी होणार आहे.
कोणत्या फेरफार नोंदींसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येईल?
ई-हक्क प्रणालीद्वारे शेतकरी खालील प्रकारच्या फेरफार नोंदींसाठी अर्ज करू शकतात:-
- वारस नोंद (Heirship Entry)
- अज्ञान पालनकर्ता शेरा कमी करणे
- एकत्र कुटुंब व्यवस्थापकाचे नाव कमी करणे
- विश्वस्तांच्या नावातील बदल- मयत कुळाची वारस नोंद
- हस्तलिखित आणि संगणकीकृत सातबारा उताऱ्यातील तफावत दुरुस्ती
याशिवाय बँका आणि सहकारी संस्थांनाही काही प्रकारचे फेरफार अर्ज ऑनलाइन दाखल करता येतील.
बँका आणि संस्थांसाठीही ऑनलाइन सुविधा
बँका तसेच सहकारी संस्थांना ई-हक्क प्रणालीद्वारे पुढील प्रकारचे अर्ज दाखल करता येणार आहेत:-
- ई-करार नोंद
- जमिनीवरील बोजा अर्थात Mortgage Entry
- बोजा कमी करणे (Reduction of Encumbrance)
यामुळे Land Record Mutation प्रक्रियेत डिजिटल पद्धतीचा वापर वाढणार आहे.
घरबसल्या अर्ज करण्यासाठी शुल्क किती?
शेतकऱ्यांकडे मोबाइल, संगणक किंवा इंटरनेटची सुविधा असल्यास ते Online Mutation Application घरबसल्या मोफत दाखल करू शकतात. मात्र ऑनलाइन अर्ज स्वतः करता येत नसल्यास जवळच्या सेतू किंवा महा-ई-सेवा केंद्रातून अर्ज भरता येईल. त्यासाठी एकूण ₹25 शुल्क आकारले जाईल. यामध्ये:-
- सेवा शुल्क – ₹15
- ई-फेरफार प्रकल्प शुल्क – ₹10- एकूण – ₹25
- अर्जासोबत अतिरिक्त कागदपत्रांची पाने जोडावी लागल्यास त्यासाठी ₹2 प्रति पान या दराने शुल्क आकारता येईल.
यापेक्षा जास्त रक्कम शेतकऱ्यांकडून घेता येणार नाही.
ऑनलाइन अर्ज केल्यानंतर फेरफार नोंद कशी होईल?
- शेतकऱ्याने ऑनलाइन अर्ज केल्यानंतर त्याची पुढील प्रक्रिया महसूल विभागामार्फत केली जाईल.
- अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर तलाठी अर्जातील माहिती आणि जोडलेली कागदपत्रे तपासतील.
- कागदपत्रे योग्य आणि पूर्ण असल्यास फेरफार नोंद घेण्याची प्रक्रिया पुढे जाईल.
- अर्जामध्ये काही त्रुटी किंवा कागदपत्रांची कमतरता आढळल्यास त्याबाबत ऑनलाइन प्रणालीमध्ये शेरा नोंदवला जाईल.
त्यामुळे अर्जदाराला कोणती पूर्तता करायची आहे, हे समजू शकणार आहे.
यानंतर ई-हक्क प्रणालीद्वारे प्राप्त कागदपत्रांची मंडळ अधिकाऱ्यांकडून तपासणी केली जाईल आणि फेरफाराबाबत अंतिम निर्णय घेतला जाईल.
फेरफार अर्जात खोटी माहिती दिल्यास कारवाई
ऑनलाइन अर्जाची सुविधा उपलब्ध झाली असली तरी अर्जदाराने माहिती भरताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. फेरफार अर्जासोबत खोटी, चुकीची किंवा दिशाभूल करणारी माहिती सादर केल्याचे आढळल्यास संबंधित व्यक्तीवर फौजदारी कारवाई होऊ शकते.
अशा प्रकरणांमध्ये भारतीय दंड संहिता 1860 मधील संबंधित तरतुदींनुसार कारवाई करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. त्यामुळे ऑनलाइन अर्ज भरताना जमीन, वारस, मालकी हक्क आणि इतर तपशील अचूक देणे महत्त्वाचे आहे.
प्रलंबित फेरफार प्रकरणांवरही लक्ष
ई-हक्क प्रणालीद्वारे दाखल होणाऱ्या अर्जांचा नियमित आढावा घेण्याची जबाबदारी संबंधित महसूल अधिकाऱ्यांवर राहणार आहे. जिल्हाधिकारी आणि तहसीलदार स्तरावर ई-हक्क प्रणालीचा आढावा घेतला जाणार असून, प्रलंबित फेरफार प्रकरणे वेळेत निकाली काढण्यासाठी पाठपुरावा केला जाणार आहे.
शेतकऱ्यांसाठी काय फायदा?
या ऑनलाइन सुविधेमुळे शेतकऱ्यांना Digital Land Records आणि Online Land Mutation सेवांचा अधिक सहज वापर करता येणार आहे.
विशेषतः तलाठी कार्यालयात वारंवार जाण्याची गरज कमी होणे, अर्ज ऑनलाइन दाखल करता येणे आणि अर्जातील त्रुटींबाबत माहिती मिळणे, हे या सुविधेचे महत्त्वाचे फायदे आहेत.
त्यामुळे सातबारा उताऱ्यातील फेरफार नोंदीसाठी शेतकऱ्यांचा वेळ, प्रवासाचा खर्च आणि कार्यालयीन फेऱ्या कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
महत्त्वाची सूचना: ऑनलाइन अर्ज करताना कागदपत्रे आणि माहिती अचूक भरणे आवश्यक आहे. अर्जाची प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रे संबंधित अधिकृत महसूल विभागाच्या नियमांनुसार तपासावीत.