अनेकदा लोकांचा असा समज असतो की, जर आपला TransUnion CIBIL स्कोर 750 किंवा 800 च्या वर असेल, तर कोणतीही बँक आपल्याला सहज कर्ज देईल. पण प्रत्यक्षात परिस्थिती थोडी वेगळी असते. अनेक वेळा चांगला स्कोर असूनही बँका कर्ज नाकारतात किंवा जास्त व्याजदर लावतात. यामागे एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे तुमच्या प्रोफाइलमधील ‘क्रेडिट मिक्स’ (Credit Mix).
नक्की काय आहे ‘Credit Mix’?
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, क्रेडिट मिक्स म्हणजे तुमच्या नावावर असलेल्या वेगवेगळ्या प्रकारच्या कर्जांचा संतुलित वापर. बँका फक्त तुमचा स्कोर पाहत नाहीत, तर तुम्ही कोणत्या प्रकारची कर्जे घेतली आहेत आणि ती कशी हाताळता हे देखील तपासतात.
क्रेडिट मिक्स मुख्यतः दोन प्रकारचा असतो:
सुरक्षित कर्ज (Secured Loans) : यामध्ये तुम्ही बँकेकडे तारण ठेवता. उदाहरणार्थ होम लोन, कार लोन किंवा गोल्ड लोन. अशा कर्जांमुळे बँक तुम्हाला स्थिर आणि दीर्घकालीन आर्थिक नियोजन करणारा ग्राहक मानते.
असुरक्षित कर्ज (Unsecured Loans) : यामध्ये कोणतेही तारण नसते. उदाहरणार्थ क्रेडिट कार्ड किंवा पर्सनल लोन. हे कर्ज तुमच्या खर्चाच्या सवयी आणि आर्थिक शिस्त दाखवते.
बँकांसाठी क्रेडिट मिक्स महत्त्वाचा का?
समजा दोन व्यक्ती आहेत. पहिल्या व्यक्तीकडे फक्त क्रेडिट कार्ड आहेत, तर दुसऱ्याकडे एक होम लोन आणि एक क्रेडिट कार्ड आहे. बँका दुसऱ्या व्यक्तीला अधिक विश्वासार्ह मानतात. कारण मोठ्या आणि दीर्घकालीन कर्जाची नियमित परतफेड ही आर्थिक स्थैर्याची मोठी खूण असते.
जर तुमच्याकडे फक्त असुरक्षित कर्जे असतील, तर बँकांना असे वाटू शकते की तुम्ही दैनंदिन खर्चासाठी कर्जावर जास्त अवलंबून आहात. त्यामुळे तुम्हाला ‘High Risk’ ग्राहक म्हणून पाहिले जाऊ शकते..
एकाच प्रकारच्या कर्जाचा जास्त वापर टाळा
फक्त क्रेडिट कार्ड किंवा पर्सनल लोनवर अवलंबून राहणे धोकादायक ठरू शकते. जरी तुमचा स्कोर चांगला असला, तरी बँकांना तुमच्या आर्थिक स्थितीबाबत शंका येऊ शकते. त्यामुळे कर्जाचे संतुलन ठेवणे खूप गरजेचे आहे.
लोन अप्रूव्हलवर याचा काय परिणाम होतो?
जेव्हा तुम्ही होम लोन किंवा बिझनेस लोनसारख्या मोठ्या कर्जासाठी अर्ज करता, तेव्हा बँका तुमचा क्रेडिट मिक्स तपासतात. ज्यांचा क्रेडिट मिक्स संतुलित असतो, त्यांना कर्ज लवकर मंजूर होण्याची शक्यता जास्त असते. तसेच अशा ग्राहकांना कमी व्याजदर आणि सोपी प्रक्रिया मिळू शकते.
क्रेडिट मिक्स सुधारण्यासाठी काय करावे?
फक्त प्रोफाइल सुधारण्यासाठी नवीन कर्ज घेणे चुकीचे आहे. यामुळे तुमच्यावर अनावश्यक आर्थिक भार वाढू शकतो.
- योग्य मार्ग असा आहे: तुमचे सध्याचे कर्ज वेळेवर फेडा
- क्रेडिट कार्डचा वापर मर्यादित ठेवा
- गरज असेल तेव्हाच नवीन कर्ज घ्या
- दीर्घकालीन कर्ज घेतल्यास त्याची नियमित परतफेड करा
थोडक्यात
मजबूत आर्थिक प्रोफाइल तयार करण्यासाठी सिबिल स्कोर हा पाया आहे, तर क्रेडिट मिक्स ही त्यावर उभी असलेली रचना आहे. दोन्ही गोष्टींचा योग्य समतोल असेल, तरच तुम्हाला बँकांकडून चांगल्या अटींवर कर्ज मिळू शकते.
म्हणून कर्ज घेताना नेहमी ‘गरज’ आणि ‘परतफेडीची क्षमता’ याचा विचार करूनच निर्णय घ्या.