तुम्ही पहिल्यांदाच नोकरीला लागला असाल, तर केंद्र सरकारची एक योजना तुमच्यासाठी आहे. प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना (PM-VBRY) अंतर्गत पहिल्यांदा EPFO मध्ये नोंदणी होऊन नोकरी सुरू करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना एका महिन्याच्या EPF वेतनाइतकी रक्कम, जास्तीत जास्त ₹15,000, दोन हप्त्यांत थेट बँक खात्यात दिली जाते.
आधी या योजनेला रोजगार संलग्न प्रोत्साहन योजना (ELI) म्हटले जात होते. केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मंजूर केलेल्या या योजनेसाठी सुमारे ₹99,446 कोटींची तरतूद आहे. 1 ऑगस्ट 2025 पासून ती PM-VBRY या नावाने लागू झाली आहे. दोन वर्षांत साडेतीन कोटींहून अधिक रोजगार निर्माण करण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे, त्यापैकी सुमारे 1.92 कोटी लाभार्थी पहिल्यांदाच कामाला लागणारे असतील.
योजनेचा उद्देशतरुणांनी असंघटित क्षेत्रापेक्षा संघटित क्षेत्रात, म्हणजे PF, विमा आणि इतर सामाजिक सुरक्षा असलेल्या नोकऱ्यांत यावे, हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे. त्यासोबत नवीन कर्मचाऱ्यांमध्ये बचतीची सवय लागावी, म्हणून रकमेचा काही भाग बचतीशी जोडलेला आहे.
योजनेचे दोन भाग
या योजनेत दोन भाग आहेत.
- भाग A पहिल्यांदा नोकरी करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी आहे.
- भाग B नवीन भरती करणाऱ्या कंपन्यांसाठी आहे.
या लेखात आपण मुख्यतः भाग A बद्दल बोलणार आहोत, कारण तो थेट नोकरदार तरुणांशी संबंधित आहे.
पात्रता: कोणाला लाभ मिळू शकतो?
- नोकरीची सुरुवात 1 ऑगस्ट 2025 ते 31 जुलै 2027 या कालावधीत झालेली असावी.
- ऑगस्ट 2025 पूर्वी तुम्ही EPF चे योगदान देणारे सदस्य नसावे. म्हणजेच EPFO किंवा मान्यताप्राप्त ट्रस्टकडे तुमचे पहिले योगदान ऑगस्ट 2025 च्या वेतन महिन्यात किंवा त्यानंतर जमा झालेले असावे.
- मासिक वेतन ₹1 लाखांपर्यंत असावे.
- तुमची कंपनी किंवा संस्था EPFO कडे नोंदणीकृत असावी.
- तुमचे आधार लिंक केलेले बँक खाते असावे, कारण रक्कम DBT द्वारे जमा होते.
किती रक्कम मिळते?
अनेक लोकांचा असा समज होतो की प्रत्येकाला सरसकट ₹15,000 मिळतात. प्रत्यक्षात तुम्हाला तुमच्या एका महिन्याच्या EPF वेतनाइतकी रक्कम मिळते आणि ती ₹15,000 पर्यंत मर्यादित असते. ज्यांचे EPF वेतन ₹15,000 किंवा त्याहून अधिक आहे, त्यांना पूर्ण ₹15,000 मिळतात. कमी वेतन असलेल्यांना त्या प्रमाणात कमी रक्कम मिळते.
दोन हप्ते कसे मिळतात?
पहिला हप्ता: एकाच संस्थेत सलग सहा महिने नोकरी पूर्ण झाल्यावर. कमाल रकमेच्या बाबतीत हा हप्ता ₹7,500 असतो.
दुसरा हप्ता: बारा महिन्यांची सेवा पूर्ण झाल्यावर आणि सरकारने ठरवलेला वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम पूर्ण केल्यावर. सरकारी माहितीनुसार प्रोत्साहनाचा काही भाग ठराविक काळासाठी बचत खात्यात ठेवला जातो, म्हणजे पूर्ण रक्कम लगेच खर्च होत नाही.
वित्तीय साक्षरतेची अट का महत्त्वाची आहे?
पहिल्या पगारानंतर बजेट कसे करायचे, आपत्कालीन निधी कसा ठेवायचा, SIP आणि विमा याची मूलभूत समज कशी घ्यायची, या गोष्टी बहुतेक तरुणांना कोणी शिकवत नाही. दुसऱ्या हप्त्यासाठी हा कार्यक्रम पूर्ण करावा लागत असल्याने तो औपचारिकता न राहता प्रत्यक्ष फायद्याचा ठरू शकतो.
लाभ मिळवण्यासाठी काय करावे?
- नोकरीत रुजू झाल्यावर तुमचे UAN (युनिव्हर्सल अकाउंट नंबर) तयार झाले आहे का ते तपासा आणि तो सक्रिय करा.
- UAN ला आधार आणि बँक खाते लिंक आहे याची खात्री करा. बँक खाते आधारशी जोडलेले असणे गरजेचे आहे.
- कंपनी तुमचे PF योगदान नियमित जमा करत आहे का ते EPFO पोर्टल किंवा उमंग अॅपवर पाहत राहा.
- सहा महिने आणि बारा महिन्यांनंतर पात्रतेनुसार रक्कम जमा होते. काही अडचण आली तर तुमच्या HR विभागाशी किंवा EPFO कार्यालयाशी संपर्क साधा.
- अधिकृत माहिती आणि मार्गदर्शक तत्त्वांसाठी pmvbry.labour.gov.in या पोर्टलला भेट द्या.
कंपन्यांसाठी काय आहे? (भाग B)
नवीन कर्मचारी भरती करणाऱ्या EPFO नोंदणीकृत कंपन्यांनाही प्रोत्साहन मिळते. वेतनानुसार दरमहा ₹1,000 ते ₹3,000 पर्यंत प्रति अतिरिक्त कर्मचारी, दोन वर्षांसाठी. उत्पादन क्षेत्रात हा लाभ तिसऱ्या आणि चौथ्या वर्षापर्यंत वाढवला जातो.
यासाठी कमी कर्मचारी असलेल्या कंपनीने (50 पेक्षा कमी) किमान दोन, आणि 50 किंवा अधिक कर्मचारी असलेल्या कंपनीने किमान पाच अतिरिक्त कर्मचारी कमीत कमी सहा महिने टिकवून ठेवणे आवश्यक आहे.तुम्ही नोकरी शोधत असाल, तर अशा कंपन्यांकडे तुम्हाला जास्त संधी मिळू शकतात.